Krátký pohled na Balkán za posledních 150 let: Jak jsi krásná, moře mé

Napsal Oğuz KUZEY: Krátký pohled na Balkán za posledních 150 let: Jak jsi krásná, moře mé

Autor: Oğuz Kuzey
Zdroj: Yenicaggazetesi.com
Datum vydání: 2026-07-06 21:01
Původní URL: https://www.yenicaggazetesi.com/balkanlara-150-yillik-kisa-bir-bakis-ne-ka-guzelsin-vre-mori-1048600h.htm

Český překlad článku

Krátký pohled na Balkán za posledních 150 let: Jak jsi krásná, morí | Oğuz Kuzey

Krátký pohled na Balkán za posledních 150 let: Jak jsi krásná, moře | Oğuz Kuzey

Svůj první krok na Balkán, respektive do balkánského regionu, jsem učinil v září 2024, kdy jsem se zúčastnil „balkánského zájezdu“.

Součástí rozsáhlého zájezdu byly země, které lze navštívit bez víza s tureckým pasem: Albánie, Černá Hora, Bosna a Hercegovina, Srbsko, Severní Makedonie a Kosovo.

Tento region, s nímž jsme se během školní docházky často setkávali v učebnicích dějepisu – zejména v popisech dějin Osmanské říše –, je pro Turky velmi dobře známý.

Francouzská revoluce (1789), která položila základy koncepce národního státu, ovlivnila následné etnické uspořádání a vedla k rozsáhlým změnám v celé Evropě.

Mnoho etnických skupin žijících v rámci hranic Osmanské říše se rovněž zapojilo do boje za nezávislost a říše nakonec vstoupila do procesu rozpadu.

První balkánská válka (říjen 1912–květen 1913) vedla k tomu, že území v regionu, která byla s říší spojena daňovou vazbou, snadno získala nezávislost.

Druhá balkánská válka (červen 1913 – srpen 1913) byla naopak válkou o nové rozdělení území mezi zeměmi, které již nezávislost získaly, a tento vývoj zapálil jiskru krvavého sporu, který trval 100 let.

Výchozím bodem první světové války (červenec 1914 – listopad 1918) byl opět Balkán. Stačilo, aby byl arcivévoda František Ferdinand zavražděn srbským nacionalistou v Sarajevu, a válečné zvony opět zazněly.

Po skončení války, která trvala čtyři roky, se region sjednotil pod názvem „Jugoslávie“.

S příchodem druhé světové války (září 1939–září 1945) byla téměř celá Evropa okupována nacistickým Německem. Projekt „Jugoslávie“, který byl přerušen, byl obnoven pod vedením Josipa Broze Tita – s připojením Bosny a Hercegoviny, Chorvatska, Černé Hory, autonomní oblasti Kosova, Makedonie, Srbska, Slovinska a autonomní oblasti Vojvodiny – získal federativní strukturu. Až do Titovy smrti prožívala tato země období, které lze považovat za relativně klidné.

Skutečnost, že se v rámci této mnohonárodnostní federativní struktury neobjevila osobnost stejně vlivná jako Tito, vedla k rozpadu federace.

Dříve známá jako „Jugoslávie“ (Jižní Slované – Země jižních Slovanů) nebo, pod plným názvem, Socialistická federativní republika Jugoslávie (SFRJ), se v červnu 1991 rozpadla v důsledku sílících etnických sporů, hospodářské krize a změn ve východní Evropě, které následovaly po Titově smrti.

Země se po krvavém procesu trvajícím přibližně 20 let rozdělila na sedm samostatných států.

Nejprve vyhlásily nezávislost Slovinsko (červen 1991) a Chorvatsko (červen 1991), následně Makedonie (září 1991).

Srbsko a Černá Hora se naopak spojily (včetně autonomních oblastí Kosova a Vojvodiny, které byly součástí Srbska) a vytvořily novou Federativní republiku Jugoslávie (únor 1992).

Bosna a Hercegovina byla po vyhlášení nezávislosti (duben 1992) vystavena zejména ze strany Srbska velmi intenzivním útokům, krvavým střetům a okupaci. Došlo dokonce k etnickému genocidě. Jen ve Srebrenici bylo podle oficiálních údajů zavražděno 8 372 lidí.

Na základě výsledků referenda konaného v roce 2006 vyhlásila Černá Hora nezávislost a tím se rozpadl i tento poslední federativní stát. (červen 2006)

Přirozeně tak současně s Černou Horou vznikla Republika Srbsko. (červen 2006)

K poslednímu rozpadu území bývalé Jugoslávie došlo odtržením Kosova od Srbska. Nezávislost Kosova byla vyhlášena prohlášením o nezávislosti, které bylo přečteno v kosovském parlamentu. (únor 2008)

Po krizi ohledně názvu státu mezi Makedonií a Řeckem se Atény a Skopje dohodly na změně názvu Makedonie na „Republika Severní Makedonie“. (únor 2019)

Albánie naopak, na rozdíl od všeobecného přesvědčení, ačkoli se nachází na Balkáně, nikdy nebyla součástí Jugoslávie a od listopadu 1912 si zachovává svou nezávislost až do současnosti.

Balkán je mezinárodními ratingovými agenturami označován za jeden z regionů s nejvyšší pravděpodobností vypuknutí války. V této oblasti, kde jsou prsty neustále na spoušti, je navzdory všem našim přáním, aby nedošlo k obnovení jakéhokoli konfliktu, vzhledem k geopolitické a sociologické struktuře velmi vysoká pravděpodobnost, že kdykoli dojde k eskalaci napětí.

Navzdory všem historickým skutečnostem jsem díky zájezdu, kterého jsem se zúčastnil, měl příležitost upevnit si to, co jsem se naučil z knih, tím, co jsem viděl na vlastní oči. Byla to cesta, která mě bavila a obohatila mou paměť.

Ve všech zemích, které jsem navštívil (kromě Srbska), lze najít stopy po císařství. Dokonce je v této oblasti stále cítit přítomnost Turků a turečtiny. Města, která jsme navštívili, jsou víceméně srovnatelná s Bursou. Po celou dobu cesty jsem se necítil jako v cizí zemi.

Pro naše občany, kteří vyrazí poprvé do zahraničí a mají problémy s jazykem, je to ideální trasa.

Jediné, co musíte udělat, je pořídit si osobní – bordový pas (pro běžné občany).

O jednotlivých balkánských zemích, které jsem měl příležitost navštívit, se budu zabývat zvlášť. Vznikne z toho taková série článků.

Uvědomuji si, že tento článek působí jako chronologický historický přehled. Ale pro pochopení geografických souvislostí – a pro připomenutí – bylo nutné se o tom zmínit.

Mimochodem: Evropská unie přijala Slovinsko (květen 2004) a Chorvatsko (červenec 2013) za členské státy EU.

Dne 6. února 2018 zveřejnila Evropská komise plán rozšíření, který zahrnuje šest zemí západního Balkánu: Albánii, Bosnu a Hercegovinu, Kosovo, Černou Horu, Severní Makedonii a Srbsko.

Plán předpokládá, že všech šest uchazečů by se mohlo stát členy Evropské unie po roce 2025.

Stručně řečeno: „balkánská cesta“ bez víz se v krátkodobém či střednědobém horizontu stane minulostí.

Jak je známo, členské státy EU vykazují v případě tureckých občanů poměrně vysokou míru zamítnutí žádostí o víza.

Protože tyto země dosud nejsou součástí Evropské unie (EU), jsou pro turecké občany stále přístupné.

Doporučuji vám, abyste si nenechali ujít tuto příležitost, dokud máme právo na bezvízové cestování do zemí zahrnutých do „balkánského okruhu“.

Poznámky z 13. slavnostního večera udílení cen za práci a úspěchy časopisu Yeni Tiyatro

Napsal Oğuz KUZEY: Poznámky z 13. slavnostního večera udílení cen za práci a úspěchy časopisu Yeni Tiyatro

Brána do Kavkazu: Gruzie

Napsal Oğuz KUZEY: Brána do Kavkazu: Gruzie

Napsal Oğuz KUZEY: Německo: Hořká vlast

Mistrovské dílo Roberta Sturua: Prométheus v řetězech

Napsal Oğuz KUZEY: Mistrovské dílo Roberta Sturua: Prométheus v řetězech

„Jeden národ, dva státy“ ÁZERBÁJDŽÁN!

Napsal Oğuz KUZEY: „Jeden národ, dva státy“ ÁZERBÁJDŽÁN!

Eurovize 2026: Evropská vysílací unie (EBU): 0 – SVĚDOMÍ: 1

Oğuz Kuzey: Eurovize 2026: EBU: 0 – SVĚDOMÍ: 1

Původní znění článku

Balkanlar'a 150 yıllık kısa bir bakış: Ne ka güzelsin vre mori | Oğuz Kuzey

Balkanlar'a 150 yıllık kısa bir bakış: Ne ka güzelsin vre mori

Balkanlar ’a ya da Balkan coğrafyasına ilk adımımı, Eylül 2024'te katıldığım bir 'Balkan Turu' ile attım.

Türk pasaportu ile vizesiz ziyaret edilebilen ülkeler arasında yer alan; Arnavutluk, Karadağ, Bosna-Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya ve Kosova geniş tur kapsamına dahildi.

Eğitim hayatı boyunca, tarih kitaplarında - özellikle Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili tarih anlatılarında - sıklıkla karşılaştığımız bölge, Türkler için oldukça tanıdık.

Fransız İhtilali (veya Fransız Devrimi, 1789), temelini oluşturacağı ulus devlet anlayışı ile kendisinden sonra gelen etnik yapıları etkileyerek tüm Avrupa'da büyük bir değişim hareketine yol açtı.

Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde varlığını sürdüren pek çok etnik yapı da bağımsızlık için harekete geçti ve günün sonunda imparatorluk dağılma sürecine girdi.

Birinci Balkan Savaşı (Ekim 1912-Mayıs 1913) bölgede bulunan ve vergi bağı ile İmparatorluk'a bağlı olan toprakların kolayca bağımsızlıklarını kazanmasına yol açtı.

İkinci Balkan Savaşı (Haziran 1913-Ağustos 1913) ise bağımsızlık elde eden ülkelerin kendi aralarındaki toprak dağılımları nedeniyle yaşanan bir yeniden paylaşım savaşı oldu ve bu gelişme 100 yıl sürecek kanlı bir çekişmenin ateşini yaktı.

Birinci Dünya Savaşı 'nın (Temmuz 1914-Kasım 1918) başlangıç noktasını da yine Balkanlar oluşturdu. Arşidük Franz Ferdinand 'ın, Sırp milliyetçisi tarafından Saraybosna'da öldürülmesi savaş çanlarının yeniden çalması için yeterli oldu.

Dört yıl sürecek olan savaşın sona ermesinin ardından; bölge 'Yugoslavya' çatısı altında bir araya geldi.

İkinci Dünya Savaşı (Eylül 1939– Eylül 1945) ile birlikte neredeyse tüm Avrupa, Nazi Almanyası tarafından işgal edildi. Kesintiye uğrayan 'Yugoslavya' projesi, Josip Broz Tito liderliğinde -Bosna-Hersek, Hırvatistan, Karadağ, Kosova Özerk Bölgesi, Makedonya, Sırbistan, Slovenya ve Voyvodina Özerk Bölgesi eklemlenerek- federal bir yapıya kavuşturuldu. Tito'nun ölümüne kadar da sakin sayılabilecek bir dönem geçirdi.

Çok uluslu federatif yapı içinde, Tito kadar etkili bir figürün ortaya çıkmaması, federasyonu dağılma sürecine taşıdı.

Eski adı ile 'Yugoslavya' (Güney Slavları - Güney Slav Ülkesi) ya da tam adı ile Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (SFRY) Tito'nun ölümünden sonra artan etnik çekişmeler, ekonomik bunalım ve Doğu Avrupa'daki değişiklikler nedeniyle Haziran 1991 tarihinde dağıldı .

Ülke, yaklaşık 20 yıl süren kanlı bir süreç sonunda yedi ayrı ülkeye bölündü .

İlk olarak; Slovenya (Haziran 1991) ve Hırvatistan (Haziran 1991) peşi sıra Makedonya (Eylül 1991) bağımsızlıklarını ilan etti.

Sırbistan ve Karadağ ise birleşerek (Sırbistan'a bağlı Kosova ve Voyvodina özerk bölgeleri dahil) yeni Yugoslavya Federal Cumhuriyeti 'ni oluşturdu. (Şubat 1992)

Bosna-Hersek , bağımsızlığını ilan etmesinin ardından (Nisan 1992) özellikle Sırbistan öncülüğünde çok yoğun bir saldırı, kanlı çatışma ve işgal sürecine maruz kaldı. Hatta etnik bir soykırıma uğradı. Sadece Srebrenitsa 'da resmi rakamlara göre 8.372 kişi öldürüldü .

2006 yılında düzenlenen referandum sonucunda Karadağ bağımsızlığını ilan etti ve bu son federatif devlet de dağılmış oldu. (Haziran 2006)

Doğal olarak; Karadağ ile birlikte eş zamanlı Sırbistan Cumhuriyeti kurulmuş oldu. (Haziran 2006)

Eski Yugoslavya topraklarındaki son parçalanma ise Kosova 'nın Sırbistan'dan kopması ile gerçekleşti. Kosova'nın bağımsızlığı, Kosova Meclisi'nde okunan bağımsızlık bildirgesi ile ilan edildi. (Şubat 2008)

Makedonya ve Yunanistan arasında yaşanan ülke adı krizi sonrası, Atina ve Üsküp, Makedonya isminin 'Kuzey Makedonya Cumhuriyeti' olarak değişmesi üzerinde anlaşmaya vardı. (Şubat 2019)

Arnavutluk ise genel kanının aksine, Balkanlar'da yer alan bir ülke olmasına rağmen hiçbir zaman Yugoslavya'nın bir parçası olmamış , Kasım 1912'den günümüze bağımsızlığını korumuştur.

Balkanlar, uluslararası risk kuruluşları tarafından savaş beklentisi en yüksek bölgelerden biri olarak öne çıkıyor. Parmakların her an tetikte olduğu bir coğrafyada, herhangi bir çatışmanın yeniden başlamaması için biriktirdiğimiz tüm iyi dileklerimize rağmen, jeopolitik ve sosyolojik yapı dolayısıyla her an bir kırılmanın yaşanma olasılığı oldukça güçlü bir seçenek.

Tüm olan biten tarihi gerçekliklere karşı, katıldığım tur sayesinde kitaplarda öğrendiklerimi, gördüklerimle pekiştirme fırsatı buldum. Keyif aldığım ve hafızama zenginlik kazandırdığım bir yolculuk oldu.

Ziyaret ettiğim tüm ülkelerde (Sırbistan hariç) İmparatorluk'a dair izler yakalayabiliyorsunuz. Hatta bölgede Türk ve Türkçe’nin varlığı hala hissedilebilir noktada. Ziyaret ettiğimiz kentler aşağı yukarı Bursa ile karşılaştırılabilir. Tüm yolculuk boyunca kendimi yabancı bir toprakta hissetmedim.

İlk kez yurt dışına çıkacak olan ve dil sorunu olan vatandaşlarımız için oldukça ideal bir rota.

Tek yapmanız gereken kişiye özel -bordo pasaport (umuma mahsus)- bir pasaport edinmek.

Ziyaret fırsatı bulduğum Balkan ülkelerini ayrıca tek tek ele alacağım. Bir nevi yazı dizisi kimliğine dönüşmüş olacak.

Kronolojik bir tarih dökümü gibi hissettiren bir yazı oldu farkındayım. Ama coğrafyadaki izleri anlamak adına - hatırlatma amaçlı - değinilmesi gerekiyordu.

Ha bu arada; Avrupa Birliği , Slovenya (Mayıs 2004) ve Hırvatistan 'ı (Temmuz 2013) AB ülkesi olarak kabul etti.

6 Şubat 2018'de Avrupa Komisyonu altı Batı Balkan ülkesini kapsayacak şekilde genişleme planı nı yayınlamıştı: Arnavutluk, Bosna-Hersek, Kosova, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan.

Plan, altı başvuranın hepsinin 2025'ten sonra Avrupa Birliği üyesi olarak katılım sağlayabileceğini öngörüyor.

Özetle; Vizesiz 'Balkan Turu' kısa ya da orta vadede mazide kalacak.

Bilindiği üzere; AB ülkeleri, söz konusu Türk vatandaşları olduğunda , vize konusunda oldukça yüksek bir ret oranı na sahip.

Avrupa Birliği (AB) bölgesine henüz dahil edilmemiş oldukları için Türk vatandaşları için hala erişilebilir konumda.

Balkan Turu'na dahil olan ülkelerde vizesiz yolculuk hakkımız devam ederken fırsatı kaçırmamanızı öneririm .

Yeni Tiyatro Dergisi 13. Emek ve Başarı Ödülleri gecesinden notlar

Oğuz KUZEY yazdı: Yeni Tiyatro Dergisi 13. Emek ve Başarı Ödülleri gecesinden notlar

Kafkaslara açılan kapı: Gürcistan

Oğuz KUZEY yazdı: Kafkaslara açılan kapı: Gürcistan

Oğuz KUZEY yazdı: Almanya: Acı Vatan

Robert Sturua imzalı bir başyapıt: Zincire vurulmuş Prometheus

Oğuz KUZEY yazdı: Robert Sturua imzalı bir başyapıt: Zincire vurulmuş Prometheus

'Bir millet, iki devlet' AZERBAYCAN!

Oğuz KUZEY yazdı: 'Bir millet, iki devlet' AZERBAYCAN!

2026 Eurovision Şarkı Yarışması'nda Avrupa Yayın Birliği: 0 - VİCDAN: 1

Oğuz Kuzey: 2026 Eurovision Şarkı Yarışması'nda EBU: 0 - VİCDAN: 1