Z postřehů jednoho cestovatele; Podivný příběh o nezávislosti

Napsal Oğuz KUZEY: Dojmy jednoho cestovatele; Podivný příběh o nezávislosti

Autor: Oğuz Kuzey
Zdroj: Yenicaggazetesi.com
Datum vydání: 2026-09-14 21:01
Původní URL: https://www.yenicaggazetesi.com/bir-gezginin-izlenimlerinden-bir-garip-bagimsizlik-hikayesi-1071897h.htm

Český překlad článku

Z dojmy jednoho cestovatele; Podivný příběh o nezávislosti | Oğuz Kuzey

Z dojmy jednoho cestovatele; Podivný příběh o nezávislosti

Jsme u posledního dílu trilogie o Bosně a Hercegovině.

Pokusím se co srozumitelněji vysvětlit příběh nezávislosti této země a její neméně zajímavý způsob správy.

Nejprve bych rád sdělil několik velmi zajímavých informací o správě země.

Otřesné události, které se v regionu odehrály, a vynucený mírový proces se výrazně odrazily v politické situaci země.

Politická struktura země byla vytvořena na základě Daytonské mírové dohody podepsané v roce 1995.

Na základě této dohody a jejích příloh byl zároveň vypracován státní systém a ústava země.

Bosna a Hercegovina se skládá ze dvou entit – Federace Bosny a Hercegoviny a Srbské republiky –, tří zakládajících národů – Bosňáků, Chorvatů a Srbů – a z Brčského regionu, který má samostatnou správu. V rámci Federace Bosny a Hercegoviny, kterou tvoří Bosňáci a Chorvaté, se dále nachází 10 kantonů.

V případech, kdy se představitelé tří zakládajících národů nedokážou dohodnout, má konečné slovo Vysoký představitel pro Bosnu a Hercegovinu, který je jmenován Radou bezpečnosti OSN.

Vzhledem k tomu, že se mezi sebou většinou nedokážou dohodnout, lze říci, že jediným šéfem je Vysoký představitel pro Bosnu a Hercegovinu.

Jak se ale došlo až k tomuto bodu?

Socialistický režim, který započal ruskou revolucí v roce 1917 a vyústil ve vznik Sovětského svazu, se po skončení druhé světové války proměnil v supervelmoc.

Sovětský režim vytvořil v oblastech osvobozených od nacistického Německa sféru vlivu, která byla po dlouhá léta označována jako země „železné opony“. Tento vliv se samozřejmě projevil i na Balkáně.

Slovani sympatizující se socialismem (či komunismem) začali organizovat odbojové hnutí, v jehož čele stál Josip Broz (známý také jako Tito), s cílem získat zpět území obsazená během druhé světové války.

Tito (což je, na rozdíl od všeobecného přesvědčení, pouze přezdívka), který se ujal vedení revoluční vlády poté, co vytvořil armádu složenou z nepravidelných ozbrojených sil (partizánů), založil Socialistickou federativní republiku Jugoslávie a ukončil tak monarchistickou vládu v zemi.

Při správě státu se vycházelo z modelu Svazu sovětských socialistických republik (SSSR).

Pod záštitou Socialistické federativní republiky Jugoslávie se na základě principu samosprávy sdružily:

Socialistická republika Bosna a Hercegovina, Socialistická republika Chorvatsko, Socialistická republika Makedonie, Socialistická republika Černá Hora, Socialistická republika Slovinsko, Socialistická republika Srbsko, Autonomní socialistická oblast Vojvodina a Autonomní socialistická oblast Kosovo sjednotily své síly na základě principu samosprávy.

V důsledku zavedení socialistického režimu v Jugoslávii Evropa Titovi odebrala svou podporu.

Krátce nato se zhoršily i vztahy s SSSR, avšak Titova vláda přesto neprovedla žádné změny v modelu řízení země. Až do své smrti v roce 1980 vynakládal značné úsilí na udržení jednoty své země. Po jeho smrti zmizelo i silné pouto, které drželo celou zemi pohromadě.

Během deseti let po Titově smrti vedla nefunkčnost vlády k rozkladu a rozpadu. Postupně se začaly dostávat do popředí také etnické nepokoje a nacionalistická hnutí.

Ztráta statusu „supervelmoci“ ze strany Sovětského svazu, neúspěch socialistického modelu řízení a ekonomické posílení Západu vedly k politickým změnám v jednotlivých socialistických republikách uvnitř země a k zesílení hlasů volajících po nezávislosti.

Podpora Slovinska a Chorvatska, které vyznávaly katolickou víru, ze strany katolického Západu podnítila zastánce nezávislosti k akci.

Přesvědčení Srbů, že jejich regionální vedoucí postavení vychází z historické minulosti a že jsou přirozenými vůdci ostatních slovanských národů, se v období, kdy se zvedly vlny nezávislosti, projevilo velmi tvrdě.

V průběhu rozpadu Jugoslávie dosáhlo Slovinsko nezávislosti po 10 dnech války. Příběh odtržení Chorvatska byl završen po čtyřleté válce a 22 tisících obětí. V Makedonii (Severní Makedonii), která se ve stejnou dobu rozhodla pro nezávislost, však nepadl ani jediný výstřel.

Bosna a Hercegovina, která po Slovinsku, Chorvatsku a Makedonii oznámila, že vyhlásí nezávislost, se stala dějištěm jednoho z nejkrvavějších příběhů o odtržení v historii. Ostrou reakci na toto rozhodnutí projevili jak Srbové v Bosně a Hercegovině, tak Srbsko, které se považovalo za právoplatného nástupce Jugoslávie.

Bosna a Hercegovina pod vedením Aliji Izzetbegoviče vyhlásila 3. března 1992 navzdory všem ostrým reakcím a výhrůžkám svou nezávislost. Toto rozhodnutí však zároveň pootevřelo dveře nenapravitelnému zlu. Nejprve lokální střety, poté proces, který přerostl ve válku, nakonec přispěly k vytvoření strašlivé společné paměti.

Byla zahájena „honba na Bosňany“, která se nelišila od temnoty středověku, kdy byly ženy označovány za „čarodějnice“ a upalovány jen proto, že měly zrzavé vlasy. Bylo prolito tolik nevinné krve, že dopady války jsou stále zřetelně pociťovány.

Demografická struktura a rozmanitost náboženského systému na území Bosny a Hercegoviny tvořily jádro války.

Srbové, kteří nechtěli další rozpad a nechtěli ztratit vedoucí postavení mezi slovanskými národy, svým extrémně protekcionistickým přístupem zneužili násilí jako nástroj a vedli tak k tomu, že se Balkán zbarvil slovanskou krví.

Extrémní agresivita a úmyslné zabíjení, které dosáhly masových rozměrů, nakonec vyvolaly celosvětovou reakci. V důsledku zásahu mezinárodních sil, které válku násilně ukončily, byla stranám v této oblasti, na kterou si každý činil nárok, násilně vnucena Daytonská mírová dohoda založená na zajímavém řešení.

Dnes Srbi, Chorvaté a Bosňáci žijí pod jednou střechou v nucené koexistenci.

V původním chaotickém prostředí mají k dispozici mapu země navrženou tak, aby snadno vedla k rozdělení, a systém střídavé správy.

Pokud bychom to měli shrnout do jedné věty: Bosna a Hercegovina je technicky vzato vlastně stále „mini-Jugoslávie“.

Abychom mohli nechat válku a její stopy za sebou a pokračovat v naší cestě, uzavíráme zde rozsáhlý článek o Bosně a Hercegovině.

Uvidíme se v další zemi.

Z dojmy cestovatele; Bosna a Hercegovina: Sarajevo

Napsal Oğuz KUZEY: Z dojmy cestovatele; Bosna a Hercegovina: Sarajevo

Z dojmy cestovatele; Bosna a Hercegovina: Mostar

Napsal Oğuz KUZEY: Dojmy cestovatele; BOSNA A HERCEGOVINA: MOSTAR

Dojmy cestovatele; Černá Hora

Napsal Oğuz KUZEY: Postřehy cestovatele; Černá Hora

Postřehy cestovatele; Příběh o Habilovi a Kabilovi

Napsal Oğuz KUZEY: Postřehy cestovatele; Příběh Habila a Kábila

Postřehy cestovatele; Albánie

Napsal Oğuz KUZEY: Postřehy cestovatele; Albánie

S úctou k Zihni Göktayovi, velkému mistru: „Lüküs Hayat“ nemá obdoby

Napsal Oğuz KUZEY: S úctou k Zihni Göktayovi, velkému mistru: „Lüküs Hayat“ nemá obdoby

Původní znění článku

Bir gezginin izlenimlerinden; Bir garip bağımsızlık hikayesi | Oğuz Kuzey

Bir gezginin izlenimlerinden; Bir garip bağımsızlık hikayesi

Bosna-Hersek üçlemesinin son halkasındayız.

Ülkenin bağımsızlık hikayesini ve bir o kadar da ilginç yönetim biçimini en anlaşılabilir ifadelerle açıklamaya çalışacağım.

Öncelikle; ülke yönetimi hakkında oldukça ilginç bilgiler aktarmak istiyorum.

Bölgede yaşanan sarsıcı olaylar ve zorunlu barış süreci, ülkenin siyasi görüntüsüne etkin bir şekilde yansımış durumda.

Ülkenin siyasi yapısı, 1995 yılında imzalanan Dayton Barış Anlaşması 'na göre oluşturulmuş.

Söz konusu anlaşma ve ekleri ile ülkenin aynı zamanda devlet sistemi ve Anayasası hazırlanmış.

Bosna-Hersek , biri Bosna-Hersek Federasyonu , diğeri Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki entite ile Boşnak , Hırvat ve Sırp olmak üzere üç kurucu halk tan ve ayrı bir yönetimi bulunan Brçko Bölgesi 'nden oluşuyor. Boşnak ve Hırvatların oluşturduğu Bosna-Hersek Federasyonu içerisinde ayrıca 10 kanton bulunuyor.

Üç kurucu halkın yöneticileri tarafından uzlaşılamayan durumlarda ise Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından seçilen Bosna-Hersek Yüksek Temsilciliği nihai kararı belirliyor.

Kendi aralarında çoğunlukla anlaşamadıkları içinde, tek patron Bosna-Hersek Yüksek Temsilcisi diyebiliriz.

Peki ne oldu da bu noktaya gelindi?

1917 'deki Rus Devrimi ile başlayan ve Sovyetler Birliği 'nin kurulmasıyla sonuçlanan sosyalist yönetim , İkinci Dünya Savaşı 'nı sona erdirmesinin ardından bir süper güce evrildi.

Sovyet yönetimi, Nazi Almanyası'ndan kurtarılan bölgelerde, uzun yıllar ' Demir Perde' ülkeleri olarak anılacak bir etki alanı yarattı. Tabii bu etki Balkanlar'da da karşılık buldu.

Sosyalizm (ya da komünizm) yanlısı Slavlar, İkinci Dünya Savaşı'nda işgal edilen topraklarını geri almak için, Josip Broz (namı diğer Tito) başta olmak üzere bir direniş hareketini teşkilatlandırmaya başladı.

Düzensiz silahlı kuvvetlerden (Partizanlar) meydana gelen bir ordu kurarak devrim hükümetinin başına geçen Tito (sanılanın aksine sadece bir lakap) Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti'ni kurarak ülkedeki monarşi yönetimine son verdi.

Devlet yönetiminde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) modeli esas alındı.

Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti çatısı altında;

Bosna-Hersek Sosyalist Cumhuriyeti, Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti, Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti, Karadağ Sosyalist Cumhuriyeti, Slovenya Sosyalist Cumhuriyeti, Sırbistan Sosyalist Cumhuriyeti, Voyvodina Özerk Sosyalist Bölgesi ve Kosova Özerk Sosyalist Bölgesi özyönetim anlayışıyla bir araya geldi.

Yugoslavya'da sosyalist bir rejim uygulanması üzerine Avrupa, Tito'dan desteğini geri çekti.

Kısa bir süre sonra, SSCB ile olan ilişkileri de bozulan Tito yönetimi yine de ülkenin yönetim modelinde değişikliğe gitmedi. Yaşamını yitirdiği 1980 yılına kadar da ülkesini bir arada tutmak için önemli bir çaba sarf etti. Ölümünün ardından, tüm ülkeyi bir arada tutan güçlü bağ da kayboldu.

Tito'nun ardından geçen 10 yıl içerisinde, yönetimin işlevsizliği, bozulmanın ve dağılmanın önünü açtı. Etnik huzursuzluklar ve milliyetçilik hareketler de yavaş yavaş ön plana çıkmaya başladı.

Sovyetler'in ' süper güç ' vasfını kaybetmesi, sosyalist yönetim anlayışındaki başarısızlık, Batı'nın ekonomik olarak güçlenmesi, ülke içindeki sosyalist cumhuriyetlerde siyasi değişimlerin yaşanmasına ve bağımsızlık yanlısı seslerin yükselmesine yol açtı.

Katolik inancını benimseyen Slovenya ve Hırvatistan'ın, Katolik Batı tarafından desteklenmesi, bağımsızlık yanlılarını harekete geçirdi.

Sırpların, bölgesel liderliğini tarihsel geçmişine dayandırdığı, diğer Slav halklarının doğal lideri olduklarına dair inancı, bağımsızlık rüzgarlarının estiği dönemde oldukça sert bir şekilde kendisini hissettirdi.

Yugoslavya'nın dağılma sürecinde; Slovenya ; 10 günlük bir savaşın ardından bağımsızlığına kavuştu. Hırvatistan 'ın ayrılık hikayesi, 4 yıl süren bir savaş ve 22 bin kaybın ardından tamamlandı. Aynı tarihte bağımsızlık kararı alan Makedonya 'da (Kuzey Makedonya) ise tek bir kurşun bile atılmadı.

Slovenya, Hırvatistan ve Makedonya'nın ardından bağımsızlığını ilan edeceğini açıklayan Bosna-Hersek ise tarihin en kanlı ayrılık hikayelerinden biri ne sahne oldu. Karara sert tepkiyi hem Bosna-Hersek'teki Sırplar, hem de Yugoslavya'nın doğal varisi olduğunu düşünen Sırbistan gösterdi.

Aliya İzzetbegoviç önderliğindeki Bosna-Hersek, tüm sert tepkilere ve tehditlere karşın 3 Mart 1992 'de bağımsızlığını ilan etti. Bu karar, onarılamaz bir kötülüğün de kapısını araladı. Önce yerel çatışmalar, ardından savaşa evrilen süreç, sonunda korkunç bir ortak hafızanın oluşturulmasına katkıda bulundu.

Kadınların, sadece kızıl saçlı oldukları için ' cadı ' olarak tanımlandığı ve yakılarak öldürüldüğü Orta Çağ karanlığı ndan farklı olmayan bir ' Boşnak avı ' başlatıldı. O kadar çok masum kanı döküldü ki, savaşın etkileri hala belirgin bir şekilde hissediliyor.

Bosna-Hersek toprakları içerisindeki demografik yapı ve inanç sistemindeki çeşitlilik savaşın ana gövdesini oluşturdu.

Daha fazla parçalanmak istemeyen ve Slav halkının liderliğini kaptırmak istemeyen Sırplar, aşırı korumacı tavrı ile şiddeti araçsallaştırarak, Balkanlar'ın Slav kanı ile boyanmasına yol açtı.

Aşırı saldırganlık ve kasten öldürmenin kitlesel boyutlara ulaşması, sonunda küresel bir tepkiye yol açtı. Uluslararası güçlerin devreye girmesi ve savaşı zorla bitirmeye zorlaması sonucunda, herkesin hak iddia ettiği coğrafyada ilginç bir formül üzerinde, taraflara Dayton Barış Anlaşması zorla kabul ettirildi.

Bugün; Sırplar , Hırvatlar ve Boşnaklar tek bir çatı altında birbirleri ile zoraki bir şekilde yaşıyor.

İlk kaotik ortamda, kolayca bölünmeye yol açacak şekilde tasarlanmış bir ülke haritasına ve dönüşümlü bir yönetim anlayışına sahipler.

Tek bir cümlede özetlemek gerekirse; Bosna-Hersek, teknik olarak aslında hala bir ' Mini Yugoslavya'

Artık savaşı ve izlerini geride bırakarak turumuza devam etmek için, kapsamlı Bosna-Hersek dosyasını burada noktalıyoruz.

Bir sonraki ülkede görüşmek üzere.

Bir gezginin izlenimlerinden; Bosna-Hersek: Saraybosna

Oğuz KUZEY yazdı: Bir gezginin izlenimlerinden; Bosna-Hersek: Saraybosna

Bir gezginin izlenimlerinden; Bosna-Hersek: Mostar

Oğuz KUZEY yazdı: Bir gezginin izlenimlerinden; BOSNA-HERSEK: MOSTAR

Bir gezginin izlenimlerinden; Karadağ

Oğuz KUZEY yazdı: Bir gezginin izlenimlerinden; KARADAĞ

Bir gezginin izlenimlerinden; Habil ile Kabil hikayesi

Oğuz KUZEY yazdı: Bir gezginin izlenimlerinden; Habil ile Kabil hikayesi

Bir gezginin izlenimlerinden; Arnavutluk

Oğuz KUZEY yazdı: Bir gezginin izlenimlerinden; Arnavutluk

Zihni Göktay'a, büyük bir ustaya saygıyla: Yoktur eşin 'Lüküs Hayat'

Oğuz KUZEY yazdı: Zihni Göktay'a, büyük bir ustaya saygıyla: Yoktur eşin 'Lüküs Hayat'